Odporność zaczyna się w jelitach – rola mikrobioty jelitowej

Czy odporność zaczyna się w jelitach? Nowe badania pokazują, że stan tego narządu ma duże znaczenie dla zdrowia całego organizmu, w tym układu immunologicznego. Dowiedz się, jaki jest związek między mikrobiotą a odpornością, co zaburza florę jelitową, a także co zrobić, żeby ją naprawić.

Czym jest mikrobiota jelitowa?

Mikrobiotą jelitową określamy zbiór mikroorganizmów, które tworzą swoisty ekosystem. Należą do niego nie tylko pożyteczne i szkodliwe bakterie, ale też grzyby, wirusy, pierwotniaki.

Co ważne, każdy człowiek ma własny, niepowtarzalny skład mikrobioty jelitowej. Kształtuje się ona w okresie dzieciństwa, a dokładnie niemowlęctwa. Wpływają na nią takie czynniki, jak rodzaj porodu, metody karmienia mlekiem czy okres odstawiania od piersi.

Zdrowa mikrobiota powinna być różnorodna, ale ważna jest też równowaga - między korzystnymi a patogennymi drobnoustrojami.

Mikrobiota jelitowa - funkcje

Mikrobiota jelitowa pełni w organizmie różne funkcje:

• wspomaga trawienie i wchłanianie składników odżywczych - metabolizuje substancje z pożywienia, np. błonnik pokarmowy, który jest następnie przekształcany w krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (m.in. kwas masłowy), a także wspiera wchłanianie najważniejszych minerałów (potasu, sodu, magnezu);
• uczestniczy w syntezie witamin - konkretne szczepy bakterii jelitowych pomagają w produkcji witamin z grupy B i witaminy K2;
• bierze udział w produkcji neuroprzekaźników - dzięki połączeniu na osi jelito-mózg, bakterie mogą wytwarzać dopaminę, serotoninę czy GABA, odpowiadające za nastrój i sen.
• wspomaga układ odpornościowy - mikrobiota stanowi barierę biologiczną i chroni organizm przed patogenami, a także pełni inne ważne funkcje, dlatego współcześnie uznaje się, że odporność zaczyna się w jelitach.

Co wpływa na mikrobiotę jelitową?

Mikroflora jelitowa ukształtowana początkowo w dzieciństwie zmienia się wraz z upływem czasu. Czynniki, które mają na nią negatywny wpływ to przede wszystkim:

• niewłaściwa dieta - bogata w cukier, produkty przetworzone, a jednocześnie uboga w błonnik i mało urozmaicona;
• codzienny stres - połączenie na osi jelito-mózg sprawia, że nadmierny stres wpływa na zmniejszenie liczby dobrych bakterii;
• używki - takie jak alkohol i nikotyna, które są toksyczne;
• antybiotyki - niszczą nie tylko chorobotwórcze bakterie jelitowe, ale też dobroczynne drobnoustroje.

Jelita a układ odpornościowy - jak mikrobiota wpływa na odporność?

Jelita są niezwykle ważnym elementem organizmu, który odpowiada nie tylko za procesy trawienia. Jak jelita wpływają na odporność? Działa tutaj mikrobiota, która:

• „uczy” układ odpornościowy, jak odróżniać szkodliwe patogeny od niegroźnych składników pochodzących np. z pożywienia;
• bakterie jelitowe stymulują też rozwój i aktywność limfocytów, odpowiedzialnych za zwalczanie infekcji i kontrolowanie stanów zapalnych;
• rola mikrobioty w odporności polega też na produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), takich jak octan, propionian i maślan, które modulują układ odpornościowy oraz aktywność limfocytów T regulatorowych, komórek tucznych i neutrofili;
• uszczelnia barierę jelitową, za pośrednictwem produkowanych SCFA mikrobiota odżywia komórki nabłonka i poprawia jego integralność, dzięki czemu szkodliwe mikroorganizmy nie przenikają do krwioobiegu.

Odporność i jelita - jak wzmocnić układ immunologiczny?

Flora jelitowa i odporność są ze sobą ściśle związane - jednak jak wykorzystać tę wiedzę, by poprawić swój stan zdrowia?

Warto zacząć od wprowadzenia odpowiedniej diety. Powinna wykluczać produkty przetworzone, bogate w cukry proste, a także żywność, która wywołuje nietolerancje i alergie pokarmowe. Czego nie powinno zabraknąć w diecie dla zdrowych jelit? Przede wszystkim, błonnika i odpowiedniego nawodnienia.

Warto też regularnie dostarczać organizmowi pożyteczne bakterie probiotyczne, które występują w fermentowanych produktach - jogurtach, kiszonkach. Wiele badań naukowych dowiodło, że mają szerokie działanie prozdrowotne, m.in. dla trawienia, ale i odporności. Jeśli zależy Ci na wzmocnieniu układu immunologicznego, zwróć uwagę przede wszystkim na te szczepy:

• Lactococcus lactis - wzmacnia odporność i zmniejsza ryzyko zakażeń bakteryjnych oraz wirusowych, poprzez aktywację komórek dendrycznych (pDC) i komórek NK;
• Bifidobacterium longum - obniża poziom markerów prozapalnych i ma działanie immunomodulujące, pomaga łagodzić objawy infekcji dróg oddechowych;
• Lactobacillus rhamnosus - wspiera odporność poprzez aktywację humoralnej i komórkowej odpowiedzi immunologicznej;
• Bifidobacterium breve - wzmacnia układ odpornościowy, chroniąc przed zakażeniem i pomagając w zwalczaniu infekcji;
• Lactobacillus acidophilus - wykazuje działanie wspierające odporność, może zmniejszać objawy przeziębienia i grypy, takie jak gorączka i kaszel.

Czasem dostarczenie szczepów bakterii probiotycznych wraz z pożywieniem może być trudne, np. w przypadku stosowania diety antyhistaminowej. Warto wtedy rozważyć suplementację preparatów zawierających wyselekcjonowane szczepy.

Jelita a odporność - to zapamiętaj

Jelita mają duży wpływ na cały nasz organizm, a szczególnie na odporność. Dlatego, jeśli zmagasz się z częstymi, nawracającymi infekcjami, powinieneś sprawdzić, czy przyczyna nie tkwi właśnie w nich. Błędy żywieniowe, stres i inne czynniki mogą niszczyć delikatną florę bakteryjną tego narządu. Dlatego warto wspierać organizm z pomocą właściwej diety, aktywności fizycznej, a także suplementacji bakterii jelitowych - a odporność wzmocni się naturalnie.

Zainteresował Cię ten temat? Sprawdź artykuł na blogu Mito-Pharma: Jak i kiedy stosować preparaty wspierające mikrobiotę jelitową, żeby działały skutecznie?

Bibliografia

1. M. Gałęcka, A. M. Basińska, A. Bartnicka, Znaczenie mikrobioty jelitowej w kształtowaniu zdrowia człowieka — implikacje w praktyce lekarza rodzinnego, 2018 Via Medica.
2. Rinninella E, Raoul P, Cintoni M, Franceschi F, Miggiano GAD, Gasbarrini A, Mele MC. What is the Healthy Gut Microbiota Composition? A Changing Ecosystem across Age, Environment, Diet, and Diseases. Microorganisms. 2019 Jan 10;7(1):14.
3. Wu HJ, Wu E. The role of gut microbiota in immune homeostasis and autoimmunity. Gut Microbes. 2012 Jan-Feb;3(1):4-14.